De kracht van angst

We hebben allemaal iets nodig om bang van te zijn. Angst was vroeger − in de tijd dat uw en mijn voorvaderen nog vrijelijk aan hun naakte geslachtsdelen krabten en het landschap bekeken vanaf een stevige tak – een mechanisme om onze overlevingskansen te verhogen: een gewaarschuwd mens(achtige) is er immers twee waard. Vandaag de dag heeft angst een andere rol: het is een middel om in ons eigen grote gelijk te blijven geloven, ook al betekent dat dat we de gevaren niet op ons af zien komen.

Uiteraard doel ik hiermee in de eerste plaats op climate change deniers (en denialists). Wie af en toe grasduint in berichten op internetfora en reacties op krantenartikels weet dat deze mensen de meest merkwaardige logica hebben: zo zijn een aantal onder hen (in Amerika, maar ook in België) overtuigd dat de global warming hoax een truc is van de Verenigde Naties en de EU om de hele wereld te verenigen in één communistische superstaat met onmenselijk hoge belastingen. Individuele wetenschappers die tegen de algemene consensus ingaan, worden gezien als helden van het vrije volk, op de frontlijn tegen de Communistische Internationale. In een betere wereld zouden we aan deze complottheorieën geen woorden vuil moeten maken – tenzij in de nieuwe roman van Dan Brown −, maar helaas ziet men wetenschap liever als “een dogma van de elite” dan als een heldere, eenvoudige methode om vraagstukken en problemen in onze wereld op een objectieve manier benaderen.

Maar ook aan de andere zijde van het spectrum komt extremisme voor – want dat is de enige geschikte term voor het gedrag van de beruchte “geitenwollensokken”, die de klimaat­verandering als excuus aangrijpen om hun levensstijl en ideeën op te dringen aan iedereen die het wil horen, maar vooral aan degenen die het niet willen horen. Dan denken we aan zij die vleeseters gelijk stellen aan lafhartige moordenaars, die spaarzame mensen zien als de onderdrukkers van de derde wereld en het liefst een algehele herindeling van het kapitaal willen. Zie ook groep één.

Net zoals bij tal van dergelijke discussies ligt de waarheid in het midden. Nee, de aliens van Roswell hebben niet gewipt met het resultaat van Stalins genetische experimenten met hun vrijmetselaarsschort aan. Nee, die ijsbeer valt niet dood als ik voor een keer met de auto naar de bakker ga i.p.v. met de fiets omdat het regent. Nee, er is geen noemenswaardige relatie tussen het klimaat en Brussel-Halle-Vilvoorde. Ja, het klimaat verandert en dat is zeer waarschijnlijk te wijten aan menselijke activiteiten.

Langs beide zijden leidt schrik voor verandering tot respectloosheid en selectieve doof- en blindheid. We zouden er dan ook beter aan doen onze oren te sluiten voor de roep van angst en te luisteren naar de stem van de rede. Alleen dan kan er constructieve samenwerking plaatsvinden.